Η επιστροφή της γηραιάς κυρίας 10-4-2009

Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά ενός ασήμαντου ανθρώπου; Το πρώτο είναι να δίνει πάντα συμβουλές για θέματα που ο ίδιος αγνοεί παντελώς. Το δεύτερο είναι πως διαθέτει αλεξίσφαιρο δέρμα, όπου εξοστρακίζεται κάθε πληροφορία από τον έξω κόσμο και θεωρεί πραγματικότητα τις προβολές του. Τρίτο, πιστεύει πως τίποτα δεν γίνεται και τίποτα δεν αλλάζει. Γι’ αυτό σχεδόν με φανατική επιμονή επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη, όσο και αν αυτά έχουν καταστροφικές συνέπειες για τον ίδιο. Τέταρτο, οι άλλοι υπάρχουν μόνο στο σημείο που τον εξυπηρετούν και γίνοναι εχθροί του όταν δεν εκτελούν αυτό το καθήκον. Τέλος, γι’ αυτούς τους ανθρώπους δεν υπάρχουν συλλογικότητα, κοινότητα, δημόσιος χώρος και, ως εκ τούτου, δεν σέβονται τους κανόνες που χαρακτηρίζουν το «κοινό». Το νόημα της ζωής είναι η κατανάλωση, ο πλουτισμός με όλα τα μέσα, η εξουσία που πρέπει να έχει μια απόλυτη αναφορά, γιατί μόνο έτσι μπορεί να είναι αλάνθαστος. Εντούτοις, αν βρεθεί ένας «μεσσίας» ή κάποιος αρχηγός εντάσσονται φανατικά στο κοπάδι. Εκεί δέχονται πρόθυμα να εκτελούν τις εντολές, γιατί ξέρουν πως μια μέρα θα δίνουν οι ίδιοι εντολές. Είναι απλά θέμα επετηρίδας.

Αυτή η έννοια της «κοπαδοποίησης» έχει επεξεργαστεί θαυμάσια με τη μορφή θεατρικών έργων, σχεδόν την ίδια εποχή. Το ένα είναι ο «Ρινόκερος» του Ιονέσκο και το δεύτερο είναι η «Επιστροφή της γηραιάς κυρίας» του Ντίρενματ. Στον «Ρινόκερο», μια ολόκληρη κοινωνία μετατρέπεται σταδιακά σε ρινόκερους, που κατά τον Ιονέσκο είναι το πιο απόμακρο ζώο από τον άνθρωπο. Αν και στο έργο δεν υπάρχει καμία άμεση αναφορά στην πολιτική, είναι μια θαυμάσια ανάλυση της ναζιστικοποίησης της γερμανικής κοινωνίας επί Χίτλερ. Και ας μην ξεχνάμε πως όλα τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και όλες οι φρικαλεότητες έγιναν από τους ανθρώπους της διπλανής πόρτας.

Η «Επιστροφή της γηραιάς κυρίας» παίζεται αυτό τον καιρό από τη «Θεατρική Εταιρία Πράξη», που είναι περισσότερο γνωστή ως το θέατρο της «Μπέτυς Αρβανίτη στην Κεφαλληνίας». Θέμα του έργου είναι ο μετασχηματισμός μιας φιλήσυχης και ειρηνικής κοινότητας σε μια συλλογική μαφία εγκληματιών. Ο συγγραφέας τοποθετεί αυτή την κωμόπολη κάπου στην κεντρική Ευρώπη, που ζει στην έσχατη εξαθλίωση. Τίποτα δεν λειτουργεί και τα πάντα σαπίζουν. Δεν έχουν άλλη ελπίδα από τη συντοπίτισσά τους, που έφυγε πάμφτωχη από το χωριό και έγινε η πλουσιότερη γυναίκα στον κόσμο. Η κυρία δέχεται να τους δώσει τόσα χρήματα όσα οι ίδιοι δεν μπορούσαν ούτε να ονειρευτούν. Με έναν όρο. Να σκοτώσουν τον παλιό της εραστή, που την εγκατέλειψε ενώ ήταν έγκυος, για να παντρευτεί την πλούσια του χωριού. Η ίδια για να ζήσει γίνεται πόρνη από τρυφερή ηλικία. Στην αρχή οι κάτοικοι, προφασιζόμενοι ηθικές αρχές, αρνούνται μια τέτοια αποτρόπαιη πράξη που αντιβαίνει τις ευρωπαϊκές αρχές. Η γηραιά κυρία δεν πτοείται, γιατί ξέρει τη δύναμη του χρήματος. Παπάδες, αστυνομικοί, δικαστές, πολιτικοί, δάσκαλοι, όλοι μπορούν να εξαγοραστούν. Κανείς δεν σκοτώνει για δέκα ευρώ. Αλλά για ένα εκατομμύριο μπορεί να το κάνει. Κι αν διστάζει, τότε με ένα μεγαλύτερο ποσό μπορεί να το κάνει. Και οι κάτοικοι, μέσα από την κατανάλωση που πια προσφέρεται αφειδώς, πείθονται πως αυτή η πράξη είναι αναγκαία.

Την παράσταση αυτή την είδα για πρώτη φορά το ’61, με την Κατίνα Παξινού και τον Αλέξη Μινωτή. Ηταν η εποχή που ανακαλύπταμε, εκτός από τον Ντίρενματ, τους Μαξ Φρις, Μπέκετ, Ιονέσκο, Πίντερ και τόσους άλλους, που δεν ξέρω από ποιες υπόγειες διαδρομές ανέτρεψαν την επαρχιακή μας σκέψη, ανοίγοντας άλλους ορίζοντες. Αυτή η παράσταση, σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, μου άρεσε περισσότερο από την παλιά του Εθνικού. Οι μεγάλοι μας ηθοποιοί, Παξινού και Μινωτής, είχαν την τάση να βάζουν τραγικά στοιχεία στους ρόλους σε βάρος του «ανάλαφρου» που υπάρχει σε αυτό το έργο, παρά τον ζόφο του θέματος. Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου, λιτά και έξυπνα, υπηρέτησαν το έργο αποτελεσματικά και δημιούργησαν εκείνο τον θεατρικό χώρο που εξυπηρετούσε τους ηθοποιούς, που ήταν όλοι τους έξοχοι (λόγω χώρου δεν τους αναφέρω, 13 τον αριθμό και ζητώ συγγνώμη). Νομίζω πως αυτό το θέατρο έχει δημιουργήσει τη δική του σχολή. Είναι το μόνο θέατρο από το οποίο έχουν περάσει τόσοι σκηνοθέτες και ηθοποιοί στα 20 χρόνια λειτουργίας του. Δεν είναι το θέατρο του ενός, και εντούτοις έχει ομοιογένεια. Η δύναμη του συλλογικού ή όλη η εξουσία στους ηθοποιούς;

Advertisements

~ από perikliskorovesis στο Ιουνίου 19, 2009.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: