Δύναμη και βία 29-3-09

«Δύναμη και βία είναι πράγματα αντίθετα. Όταν η μία επικρατεί απόλυτα, η άλλη απουσιάζει». Αυτή τη διάκριση την οφείλουμε στη Χάνα Άρεντ, μια κορυφή της σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας που παραμένει πάντα μια κλασική αναφορά της σύγχρονης Αριστεράς. Το βιβλίο της «Περί βίας» (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2000), στην εποχή αμέσως μετά το γαλλικό Μάη, υπήρξε μια πολύτιμη προσφορά. Το βιβλίο αυτό γράφτηκε το 1968, με αφορμή τη φοιτητική εξέγερση στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. Οι φοιτητικές εξεγέρσεις ανά τον κόσμο είχαν να αντιμετωπίσουν μια κτηνώδη αστυνομική καταστολή. Κατά κανόνα, οι φοιτητικές εξεγέρσεις ήταν μη βίαιες και η αστυνομική βία δεν είχε απολύτως καμία δικαιολογία. Αλλά οι αρχές πήραν το μάθημά τους. Καθώς οι φοιτητές δεν είχαν άλλο σύμμαχο από τον εαυτό τους, ήταν εξαιρετικά ευάλωτοι απέναντι στην αστυνομική αυθαιρεσία. Το κράτος επισήμως δέχεται τις θέσεις της επίσημης έκθεσης για τη βία στην Αμερική. «Ο εξαναγκασμός και η βία μπορεί να αποδειχτούν επιτυχημένες τεχνικές κοινωνικού ελέγχου και πειθούς όταν έχουν ευρεία λαϊκή υποστήριξη», και για να εφαρμοστούν δεν του χρειάζεται παρά ένα πρόσχημα.
Τη διαμόρφωση ευρείας λαϊκής υποστήριξης την αναλαμβάνουν εργολαβικά η τηλεόραση και τα ΜΜΕ, που υμνούν την αστυνομική βία, που ασκείται για το καλό του συνόλου της κοινωνίας και για την άμυνά του απέναντι στη βία διαδηλωτών, ανεξάρτητα από το ότι τα εργαλεία βίας που διαθέτουν οι διαδηλωτές είναι ασήμαντα μπροστά στα εργαλεία της βίας του κράτους. Η Χάνα Άρεντ αντιλαμβάνεται εγκαίρως πως κάποιες ομάδες εξεγερμένων φοιτητών θα στραφούν στη βία. Ο Φανόν μαζί με τον Σαρτρ, «καλά» πρόσωπα της εποχής, ανατρέχουν στο Σαρέλ για να δώσουν στη βία μια μορφή θείας δίκης, πιστεύοντας πως «οι γκάγκστερ θα φωτίσουν το δρόμο για το λαό» και ότι «στο λούμπεν προλεταριάτο η εξέγερση θα βρει την αιχμή του δόρατος που χρειάζεται στις πόλεις».
Ακόμα στην Ευρώπη δεν είχαν εμφανιστεί «οι αντάρτες πόλης», αλλά στις ΗΠΑ είχε ήδη εμφανιστεί η κίνηση «Μαύρη Δύναμη». Η Άρεντ, θέλοντας να συμβάλει στην κατανόηση του φαινομένου της βίας, ανατρέχει από τον Πλάτωνα ως το Βέμπερ, για να διαπιστώσει πως ελάχιστα πράγματα έχουν γραφτεί για τη βία. Τόσο για τους κλασικούς του Μαρξισμού όσο και του Αναρχισμού (με λίγες εξαιρέσεις) η βία έχει εργαλειακή αξία και δεν είναι αυτή που κινεί την Ιστορία. Η τελευταία κινείται από τη δύναμη και όχι από τη βία, που ποτέ δεν είναι επαναστατική. Μπορεί να επιφέρει αλλαγές, είναι ρεφορμιστική, αλλά δεν μπορεί να δημιουργήσει επανάσταση. Και η Άρεντ δίνει μια έξοχη αποσαφήνιση. «Η ακραία μορφή δύναμης είναι το Όλοι εναντίον του Ενός. Ακραία μορφή βίας είναι το Ένας εναντίον Όλων». Με άλλα λόγια, η δύναμη των μαζών μπορεί να ανατρέψει την εξουσία του ενός (μονάρχης, Ολιγαρχία, Δικτατορία κ.λπ.), με την προϋπόθεση πως αυτός έχει χάσει τη δύναμη που του είχαν εμπιστευτεί οι πολλοί. Γιατί ακόμα και τα αυταρχικά καθεστώτα, αν δεν έχουν τη στήριξη και την ανοχή μιας σημαντικής μερίδας του πληθυσμού, δεν μπορούν να σταθούν για πολύ καιρό στην εξουσία. Π.χ., το πραξικόπημα εναντίον του Τσάβες, που κράτησε δύο μέρες.
Ο ένας εναντίον όλων σημαίνει κάποιο εργαλείο που πολλαπλασιάζει τη φυσική ρώμη (με ένα μυδράλιο μπορεί κάποιος να σκοτώσει εκατοντάδες αμάχους). Αυτή η βία είναι φασιστικό γνώρισμα της Άκρας Δεξιάς, στης οποίας την τρέχουσα πολιτική λογική ανήκουν οι δολοφονίες και τα πραξικοπήματα. Στην ουσία, η βία είναι η άρνηση της πολιτικής, είναι αντιδημοκρατική, αφού καταργεί την ισονομία και αναιρεί τη δύναμη των πολλών με τη βία. Είναι πάντα ένα πραξικόπημα στο μέτρο του δυνατού. Υπάρχουν δεκάδες ενδιαφέρουσες σκέψεις σε αυτό το βιβλίο, που είναι εξαιρετικά επίκαιρο, δεδομένης της βίας που υπάρχει σε αυτήν την κοινωνία (μέχρι και επιθέσεις σε γκέι μπαρ είδαμε). Η εξαίρετη μετάφραση είναι της Βάνας Νικολαΐδου-Κυριανίδου, στην οποία οφείλουμε και μια εξαιρετική εισαγωγή, που δεν περιορίζεται στο συγκεκριμένο έργο αλλά επεκτείνεται στο συνολικό έργο της Χάνα Άρεντ, που έφυγε από τη ζωή στα 69 της χρόνια, στερώντας μας μια μεγάλη στοχάστρια της Νέας Αριστεράς.

Advertisements

~ από perikliskorovesis στο Ιουνίου 24, 2009.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: